De sociale wederopbouw van Rotterdam


Door Dokter Biemans (stadsgeneeskundige)

Het gaat goed met Rotterdam. We worden opgemerkt, we zijn hip en trendy, mensen willen hier wonen. Qua imago zijn we stoer en inmiddels qua populariteit de tweede stad van Nederland.

Maar het gaat niet met alle Rotterdammers goed. Het is een algemeen verhaal: de rijken worden rijker en de armen armer en er ontstaat een tweedeling in de samenleving met aan de ene kant mensen, die mee kunnen en aan de andere kant mensen die niet mee kunnen.

Vreemd: je zou verwachten dat nu de economie weer aantrekt alle Rotterdammers daar een graantje van mee zouden mogen pikken. Want een stad als Rotterdam is toch van alle Rotterdammers en niet alleen diegenen die het financieel goed voor elkaar hebben?

En tóch gebeurt het niet. Terwijl het zo simpel te regelen is… Je moet alleen wél weten hoe en het dan natuurlijk ook nog dóen.

Creatief Beheer werkt al 15 jaar aan een methode van gedeelde solidariteit aan de basis in de Rotterdamse volkswijken. We ontdekten dat het eenvoudiger is dan wij dachten om ook arme en ongelukkige Rotterdammers te laten profiteren van het succes van deze stad. Terwijl zij daar tegelijkertijd zelf flink aan bijdragen. Dat is stadsgeneeskunde !

Na 15 jaar experimenteren in de praktijk zijn we klaar voor de volgende stap. Om deze te kunnen maken is het belangrijk om precies uit te leggen hoe de vork in de steel zit. We hebben als Creatief Beheer een tocht gemaakt en in dit essay doen we een eerste poging de basisprincipes en praktijkprincipes van waaruit we werken en onze praktijk ontwikkeld hebben toe te lichten.

Het essay bestaat uit zeven delen, waar in ieder deel een principe wordt besproken met een aantal concrete voorbeelden. Het is zoals gezegd een eerste poging en het is zoals alles bij ons voor verbetering vatbaar. Maar begrip van het perspectief van waaruit we werken is essentieel om te begrijpen wat stadsgeneeskunde inhoudt en ook waarom het zo’n potentie heeft. Want in dit perspectief zijn problemen kansen en omgekeerd. Zonder dit perspectief en de bijbehorende beleving is het erg lastig te begrijpen wat het werkingsmechanisme is van onze aanpak.

We wensen u veel leesplezier. Vragen, op en aanmerkingen zijn altijd welkom.

Deel 1: Ga terug naar Start

Waar is het uiteindelijk allemaal om begonnen?

Deze vraag speelt overal en dus ook in onze dagelijkse werksituaties. Het enige antwoord hier is vaak ‘zo gaat dat nu eenmaal’ gevolgd door ‘wen er maar aan’. Immers de zin van het werk is gedefinieerd in het werk en iedere andere zin is bijkomstig.

Pas als we er écht over gaan nadenken, zien we dat veel van onze dagelijkse handelingen absurd zijn en soms zelfs contraproductief. Ooit werden deze hendelingen als belangrijk gezien…. Maar zijn ze dat nóg?

De zin ervan is stiekem weggeslopen en als we er nog eens goed naar kijken zien we de zinloosheid. Maar ja, ‘zo doen we dat nu eenmaal’ en dus zo blijven we dat doen. Waarom eigenlijk?

Mensen zijn gewoontedieren en copycats. Pas als een crisis ons tot de orde roept realiseren we wat we gedaan hebben. Daarom zijn crisissen nodig en onvermijdelijk om te kunnen veranderen

Een crisis voorkomen is lastig, maar een crisis gebruiken om te veranderen is makkelijk. De vragen, waar is het uiteindelijke allemaal om begonnen? gevolgd door en kan dat niet beter? worden dan plotseling heel relevant.

Om een recent concreet voorbeeld te noemen: het Rattenparadijs. Dit is een idee dat we ontwikkelden als antwoord op de toegenomen rattenoverlast. We dachten dat we een betere manier van vangen hadden bedacht: diervriendelijker en effectiever, gekoppeld aan communicatie voor lange termijn beheer. We hadden een aanvraag ingediend bij Citylab010 en die werd gehonoreerd.

Toen we ons gingen verdiepen in de materie en spraken met allerlei experts, bleek dat vangen redelijk zinloos is als je niets aan de oorzaak doet. Bovendien is vangen van ratten al een groot probleem (ze zijn heel slim), laat staan diervriendelijk. We zagen dan ook geen ratten in onze proefkooien en we hadden meteen een extra probleem, wat gaan we met de levend gevangen ratten doen.

Het gevaar voor de volksgezondheid, de grootste reden van onze angst voor ratten, blijkt tegenwoordig nagenoeg nihil te zijn. Plots zagen we het probleem totaal anders en ook de oplossing ervan. We hebben als samenleving een verouderd risicoprofiel als het gaat om volksgezondheid en preventie. De rat laat dit zien en hoe we de overlast van deze dieren trachten te verminderen laat zien hoe we omgaan met met natuur, gezondheid en stad.

Alles bij elkaar opgeteld (inclusief de vaak hysterische reactie van mensen op ratten) moesten we onze oorspronkelijke plan herzien en gaan we nu voor

een andere insteek.

De rattenoverlast is in feite een symptoom van ‘iets anders’ en hier toont zich ook de mogelijkheid door de rattenoverlast op te lossen ook een heleboel andere problemen op te lossen. Een win-win situatie (doorbraak) op het gebied van preventieve geneeskunde.

Eigenlijk is dat een hele mooie vondst en strategie, die ook gedragen wordt door de meeste mensen die we spreken, inclusief de experts bij de gemeente.

Maar de aanvraag is natuurlijk al gehonoreerd en half uitgevoerd op basis van onze initiële aannames.

De subsidie wil echter innovatie stimuleren en dus is het juist hier zaak niet ‘gewoon door te gaan bij voortschrijdend inzicht’, maar stoppen en gaan voor het betere plan.

Een beetje op dezelfde manier hebben we stap voor stap ons idee dat er een verdien- en verdeelmodel schuil gaat in het dagelijks onderhoud en zorgpraktijk op wijkniveau vormgegeven door steeds te proberen, evalueren en weer bijstellen. (15 jaar lang)

Dus als we met zijn allen aan een sociale wederopbouw van Rotterdam (de mooiste stad van Nederland) beginnen moeten we dit goed voor ogen houden, anders is de kans groot dat we met een goed idee een beter idee wegdrukken. Je ziet het constant gebeuren, mensen met goede ideeën en geld die op die manier de mist ingaan.

Een extra vraag kan hier ook helpen, wat doen we als het mislukt ? Is er een plan B, C, D, E etc.

Deel 2 Kies een hoger doel